Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej w Rogowie

LZD | Wydział Leśny | SGGW
Działalność CEPL | Ważne adresy | Obiekty dydaktyczne | Święta w LZD |Jak do nas trafić | Kontakt
Lekcje w lesie | Program dla szkół | Szkolenia | Konkursy | Materiały dydaktyczne
Zapraszamy | Współczesne zagadnienia edukacji leśnej | Aktywne metody ochrony przyrody | Zorganizuj konferencję w Rogowie
Wydawnictwa | Artykuły | Galeria zdjęć
Informacje ogólne | Komitet Redakcyjny | Zeszyty SiM | Informacje dla autorów | Recenzja | Kontakt | Zamawianie
Aktualności | O Muzeum | Zwiedzanie | Edukacja | Kontakt
Założenia | Aktualności | Edycje | Promocja | Wydawnictwa | Artykuły | Zdjęcia i głosy sów | Sowoteka | Wypluwnik | Sztuczne gniazda

Głuszec (Tetrao urogallus)

Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej

Głuszec (Tetrao urogallus) jest największym i najrzadszym przedstawicielem kuraków w Polsce. Jego liczebność jest szacowana na około 600 ptaków żyjących w 4 izolowanych populacjach na południu i wschodzie kraju. W ostatnich 30 latach straciliśmy pomorską populację głuszca, żyjącą na Pojezierzu Kaszubskim i w Borach Tucholskich, a jego liczebność w całym kraju ciągle się zmniejsza.

W 1995 roku głuszec został objęty całkowitą ochroną prawną. Chronione są również miejsca jego stałego przebywania: tokowiska, miejsca gniazdowania, żerowania i zimowania. Okazało się jednak, że to nie wystarczy by zahamować spadek liczebności.

Dziś wiadomo, że jedynie ochrona czynna ostatnich ostoi może uchronić te piękne ptaki przed wyginięciem. Sukces takich działań jest możliwy tylko przy szerokim zaangażowaniu Lasów Państwowych, organizacji społecznych i myśliwych w program jego ochrony.

Wypluwki głuszca. Fot. Dorota i Jerzy ZawadzcyJak chronić głuszca?

Częstym błędem w ochronie głuszca jest chronienie wyłącznie jego tokowisk, które są niewielkim fragmentem rzeczywistej ostoi. Prawidłowa ochrona powinna skupiać się na obszarze w promieniu 1 kilometra od tokowiska, (ok. 3 000 ha). Ochrona takiej ostoi nie może polegać na ochronie ścisłej i "zakazach", ale na świadomym gospodarowaniu lasem, z myślą o potrzebach głuszców.

Podstawowe zasady kształtowania biotopu i ochrony głuszca w ostojach.

 

Tokowiska

to szczególne miejsca, do których ptaki wykazują duże przywiązanie. Jest to jedyny fragment ostoi, rzeczywiście wymagający ochrony ścisłej. Jakakolwiek ingerencja ludzka w tych miejscach najczęściej kończy się zanikiem tokowiska. Dlatego drzewostan na tokowiskach musi być wyłączony z użytkowania rębnego i przedrębnego. Ponadto w okresie godów (kwiecień - maj), konieczne jest maksymalne ograniczenie obecności ludzi na tokowiskach.

Miejsca lęgowe

Tropy głuszca. Fot. Dorota i Jerzy ZawadzcyNajważniejszym elementem ochrony głuszca jest stworzenie jak najlepszych warunków do wychowu piskląt. Od tego zależy sukces lęgowy, a co za tym idzie wzrost liczebności głuszców. Obecne badania naukowe prowadzone w Europie wskazują, że na spadek liczebności głuszców w mniejszej mierze ma wpływ śmiertelność wśród dorosłych głuszców, a w zdecydowanie większej - niska przeżywalność piskląt.

Istnieją trzy podstawowe czynniki wpływające na przeżywalność piskląt: presja drapieżników (omówiona niżej), dostępność pokarmu i warunki pogodowe w czerwcu.

a) Pokarm piskląt

Młode głuszce tuż po wykluciu potrzebują specyficznego, wysoko białkowego pokarmu, ponieważ bardzo szybko rosną. Dlatego w okresie pierwszych 7 - 8 tygodni odżywiają się głównie stawonogami (np.: larwy owadów, pajęczaki, mrówki), stopniowo przechodząc na dietę roślinną. Miejscami zdobywania takiego pokarmu są borówczyska, jagodziska i tereny podmokłe (np. śródleśne torfowiska i bagienka). Należy więc chronić powierzchnie borówek czernicy i brusznicy oraz wszelkie tereny podmokłe w ostoi. W młodszych drzewostanach należy tak prowadzić trzebieże, by promować rozwój borówczysk. Ponadto, nie wolno wprowadzać podszytów gatunków niezgodnych z siedliskiem, a zwłaszcza liściastych (czeremcha amerykańska, dąb czerwony, lipa, klon, buk), które zacieniając dno lasu eliminują borówki, a także eutrofizują siedlisko zmieniając skład gatunkowy runa, co jest bardzo niekorzystnym zjawiskiem.

Jagodziska ze świerkami, Fot. autorPodszyty takie dodatkowo znacznie utrudniają głuszcom poruszanie się w ostoi, a także pogarszają widoczność, przez co ptaki stają się łatwiejszym łupem drapieżników. Należy więc nie tylko nie wprowadzać wymienionych gatunków podszytów, ale i w miarę możliwości usuwać te już wprowadzone.

b) Warunki pogodowe

Duże ilości opadów i niskie temperatury w pierwszych tygodniach życia piskląt (czerwiec) mogą powodować ich wysoką śmiertelność. Ważne jest więc, aby na żerowiskach, miały możliwość schronienia przed deszczem, a przy okazji również przed drapieżnikiem czy człowiekiem. Dlatego na dużych powierzchniach borówek należy dopuszczać naturalny wzrost lub sztucznie wprowadzać podszyt świerkowy. Struktura przestrzenna i wiekowa takiego podszytu świerkowego, powinna być jak najbardziej urozmaicona - od pojedynczych drzewek, aż po zwarte kępy.

Drapieżnictwo

Lis, jenot, kuna i norka amerykańska to drapieżniki, które niszczą lęgi i przychówek głuszców. Należy więc prowadzić intensywny, ciągły odstrzał redukcyjny tych drapieżników, również poza granicami ostoi.

Inne zalecenia:

Wykoszona luka, Fot. autor- głuszce to roślinożercy, którzy wiosną i latem żerują głównie na młodych pędach roślin, ich owocach i kwiatostanach. Chętnie odwiedzają wtedy śródleśne enklawy, np.: bagienka, uprawy, młodniki, halizny. Należy więc chronić wszelkie śródleśne powierzchnie otwarte. Poza tokowiskami wskazane jest również zakładanie zrębów o powierzchni do 4 ha, najlepiej odnawianych naturalnie;

- głuszce lubią "bałagan" w lesie w postaci wykrotów, połamanych drzew i gałęzi, dzięki którym mają większe możliwości ukrycia się przed drapieżnikiem, czy ludźmi. Taki "bałagan" jest szczególnie cenny w młodszych drzewostanach, gdzie nie ma jeszcze rozwiniętego runa i podszytu. Ważne jest, by pozostawiać, gałęzie i resztki drzew po trzebieżach i nie usuwać wykrotów czy wiatrołomów (a nawet sztucznie je tworzyć).

Grodzenie żerdziowe, Fot. autor- siatki druciane do grodzenia upraw leśnych są niewidoczne dla głuszców w locie i przyczyniają się do zwiększenia śmiertelności, zwłaszcza, że takie miejsca są bardzo chętnie odwiedzanymi przez głuszce żerowiskami. Dlatego w ostojach i ich sąsiedztwie uprawy leśne powinny być grodzone płotami z żerdzi, bądź chronione przy użyciu osłonek indywidualnych i odstręczaczy pokarmowych;

- zbyt nasilona penetracja ludzka w ostojach głuszca, zwłaszcza w okresie toków, wysiadywania jaj i wodzenia piskląt (kwiecień - lipiec) jest bardzo niekorzystna, gdyż zaburza rozród i zmniejsza przeżywalność młodych ptaków, które są często płoszone. W ostojach należy dążyć do ograniczania wstępu osób postronnych, przynajmniej w okresie wiosennym - podczas tokowiska.

Program Ochrony Cietrzewia i Głuszca w północno - wschodniej Polsce

jest realizowany przez PTOP od 1999 roku, a jego sponsorem strategicznym jest Fundacja EkoFundusz. Głównym celem programu jest zachowanie cietrzewia i głuszca w regionie. Najważniejszym elementem programu, są działania związane z ochroną czynną ostoi (kształtowanie biotopu, redukcja drapieżników). Przy realizacji Programu Towarzystwo współpracuje z Wojewódzkimi Konserwatorami Przyrody oraz Regionalnymi Dyrekcjami Lasów Państwowych w Olsztynie i Białymstoku, nadleśnictwami, kołami łowieckimi i osobami prywatnymi. W przeciągu 3 lat od jego rozpoczęcia liczebność cietrzewia w północno - wschodniej Polsce wzrosła o 13 %. Sytuacja głuszca w północno - wschodniej Polsce jest ciągle trudna i wiele jeszcze pozostaje do zrobienia by zapewnić tej populacji jak najlepsze warunki do życia. Nadzieję daje fakt, że liczba głuszców w regionie praktycznie nie zmieniła się w przeciągu ostatnich 4 lat.

Osobą odpowiedzialną za realizację Programu jest Michał Kaszuba - Koordynator PTOP ds. Ochrony Kuraków. Kontakt e-mail: kuraki(at)ptop.org.pl; ; tel. (089) 533 68 66.

Głuszce potrzebują naszej pomocy by przetrwać

Nie zawsze udaje się zdobyć pieniądze na konieczne zabiegi i utrzymanie ciągłości realizowanego programu ochrony. Będziemy wdzięczni za wszelką pomoc. Poniżej podajemy numer konta, na które można wpłacać pieniądze na ochronę kuraków, koniecznie z dopiskiem "cietrzew i głuszec".

Bank BPH PBK S.A. oddz. w Białymstoku,
nr: 19 1060 0076 0000 4011 5000 1028.

Michał Kaszuba

Północnopodlaskie Towarzystwo Ochrony Ptaków,
Biuro Regionalne w Olsztynie

O nas | Dojazd | Kontakt | Aktualizacja: 24.02.2017 | © Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej