Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej w Rogowie

LZD | Wydział Leśny | SGGW
Działalność CEPL | Ważne adresy | Obiekty dydaktyczne | Święta w LZD |Jak do nas trafić | Kontakt
Lekcje w lesie | Program dla szkół | Szkolenia | Konkursy | Materiały dydaktyczne
Zapraszamy | Współczesne zagadnienia edukacji leśnej | Aktywne metody ochrony przyrody | Zorganizuj konferencję w Rogowie
Wydawnictwa | Artykuły | Galeria zdjęć
Informacje ogólne | Komitet Redakcyjny | Zeszyty SiM | Informacje dla autorów | Recenzja | Kontakt | Zamawianie
Aktualności | O Muzeum | Zwiedzanie | Edukacja | Kontakt
Założenia | Aktualności | Edycje | Promocja | Wydawnictwa | Artykuły | Zdjęcia i głosy sów | Sowoteka | Wypluwnik | Sztuczne gniazda

Norka europejska (Mustela lutreola)

Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej

Tworząc ten artykuł zdaję sobie sprawę z tego, że piszę o gatunku który w Polsce prawdopodobnie już wyginął. Ostatnie wiarygodne stwierdzenie norki europejskiej na terenie naszego kraju pochodzi z 1926 roku z okolic Elbląga. Winą za wyginięcie norki europejskiej powszechnie obarcza się sprowadzoną do Europy norkę amerykańską (Mustela vison), gatunek większy, silniejszy i o większej tolerancji środowiskowej. Należy jednak zdawać sobie sprawę z tego, że pierwsze norki amerykańskie pojawiły się w naszym kraju dopiero w latach 30-tych ubiegłego stulecia, a pierwsze oznaki spadku liczebności norki europejskiej odnotowano dużo wcześniej, bo pod koniec XVIII wieku.

Pierwotnie zasięg norki europejskiej obejmował niemal całą Europę, oprócz Półwyspu Iberyjskiego, Wysp Brytyjskich, Skandynawii i basenu Morza Śródziemnego. Pod koniec XIX wieku gatunek ten prawie całkowicie wyginął na terenie dzisiejszych Niemiec, Austrii, we wschodniej Francji i krajach Beneluksu. W ostatnich latach znikły populacje na Łotwie, Litwie i w Finlandii. Obecnie norka europejska występuje w kilku izolowanych populacjach w Rosji, Estonii, Białorusi, na Ukrainie, w zachodniej Hiszpanii, północnej Francji i na Kaukazie. Trudności z ustaleniem zasięgu norki europejskiej wynikają z faktu, że jest to zwierzę bardzo ostrożne i płochliwe, prowadzące głównie nocny tryb życia. Nawet w miejscach, gdzie jest jeszcze pospolita, widuje się ją rzadko, i łatwo jest ją pomylić z bardzo podobną norką amerykańską.

Przyczyny wyginięcia norki europejskiej nie są do końca poznane. Najprawdopodobniej, jak zwykle w takich przypadkach, przyczynił się do niego kompleks czynników, z których żaden działający osobno nie byłby groźny dla populacji, natomiast ich powiązanie ze sobą okazało się fatalne w skutkach. Norki europejskie od dawna tępione były przez człowieka ze względu na cenne futro. Do tego należy dodać postępujące od czasów rewolucji przemysłowej przekształcanie środowiska naturalnego, osuszanie bagien, regulację rzek itp.

Zauważono ponadto, że w Finlandii spadek liczebności norki europejskiej zbiegł się w czasie ze wzrostem liczebności tchórza (Mustela putorius). Być może norki nie wytrzymały konkurencji pokarmowej z tchórzem. Istnieje także druga teoria, mówiąca o tym, że przyczyną zaniku norki było krzyżowanie się tych dwóch gatunków i wtopienie się powstałych hybrydów w liczniejszą populację tchórzy. O ile jednak możliwość hybrydyzacji norki europejskiej i tchórza nie ulega wątpliwości, to nie ma jak dotąd żadnych dowodów na to, by takie mieszańce mogły wtopić się w populację tchórzy.

W chwili, gdy pierwsze norki amerykańskie zostały sprowadzone do Europy, populacja rodzimej norki europejskiej była już za pewne na tyle osłabiona, że zdecydowanie bardziej ekspansywna norka amerykańska bez trudu wygrała z nią konkurencję o pokarm i miejsca bytowania.

Norka europejska związana jest ściśle z biotopami nadwodnymi. Żyje głównie nad brzegami rzek i strumieni leśnych, a także na rozlewiskach i terenach bagnistych. Jedynie wyjątkowo osiedla się nad jeziorami. Bardzo rzadko oddala się od wody na większą odległość. Unika bliskości człowieka. Preferuje miejsca spokojne, gdzie charakter brzegu stwarza możliwość znalezienia bezpiecznej kryjówki (nory, przestrzenie między korzeniami, sterty kamieni bądź gałęzi itp.). W okresie zimowym niezbędny jest jej dostęp do niezamarzniętej wody.

Norka europejska żywi się rozmaitymi zwierzętami występującymi w środowiskach wodnych i w strefie przybrzeżnej. Tak jak w przypadku większości łasicowatych podstawę jej diety stanowią gryzonie, ale nie gardzi również ptakami, ich jajami i pisklętami, rakami, owadami, a nawet pokarmem roślinnym. Bardzo ważną pozycją w jadłospisie norki, szczególnie w okresie zimowym, są ryby. Norki potrafią upolować rybę o masie przekraczającej 1 kg, choć zazwyczaj żywią się osobnikami dużo mniejszymi.

W poszukiwaniu pokarmu, a także w celu ucieczki przed niebezpieczeństwem, norka doskonale nurkuje, potrafi przebywać pod wodą przez 1-2 minuty i przepłynąć w tym czasie do 20 m. Stąd też wzięła się dawna nazwa norki - "nurek".

Od norki amerykańskiej różni się przede wszystkim tym, że biała plama na pysku obejmuje oprócz podbródka zarówno dolną, jak i górną wargę. U norki amerykańskiej plama na pysku jest zazwyczaj mniejsza i nie obejmuje górnej wargi. Należy jednak być bardzo ostrożnym przy oznaczaniu, gdyż zarówno wielkość, jak i rozmieszczenie plam u obu tych gatunków jest zmienne i zdarzają się czasem osobniki norki amerykańskiej z różnej wielkości białymi plamami na górnej wardze. Norka europejska jest ponadto nieco jaśniejsza i mniejsza od norki amerykańskiej, osiąga 35-45 cm długości i wagę 0,5-1,5 kg. Samce są prawie dwukrotnie cięższe od samic.

Jedynym miejscem, gdzie można w Polsce zobaczyć żywe norki europejskie, jest Wielkopolski Ogród Zoologiczny w Poznaniu. Od 1994 roku hoduje się je tam z powodzeniem w ramach międzynarodowego programu restytucyjnego, koordynowanego przez Zoo w Tallinie. Urodzone w niewoli norki, po okresie aklimatyzacji, wypuszczane są na terenie Rezerwatu Biosfery Archipelagu Zachodnioestońskiego. W 1998 roku udało się ustanowić dziką populację norki europejskiej na wyspie Hiiumaa (1000 km 2), obecnie trwają pracę nad przywróceniem jej na wyspie Saaremaa (2500 km 2). Wyspy te zostały wybrane na obszar reintrodukcji, gdyż są one niedostępne dla norki amerykańskiej. Niestety, ze względu na obecność norki amerykańskiej na pozostałym terenie, przywrócenie tego gatunku środowisku na szerszą skalę jest obecnie niemożliwe.

Dariusz Graszka-Petrykowski

O nas | Dojazd | Kontakt | Aktualizacja: 24.02.2017 | © Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej